Banka mutabakat farkı bulucu: ekstre ile defter kaydını eşleştirin

Eşleşenler

Yönü aynı, tutarı kuruş toleransı içinde ve tarihi gün toleransı içinde olan çiftler. Bu satırlar farkı açıklamaz; farkı açıklayan aşağıdaki iki tablodur.

Sebepler iddia değil, olasılıktır. Araç bir satıra “banka masrafı” dediğinde, o satırın açıklamasında masraf geçtiğini söylemiş olur; gerçekten masraf olup olmadığını dekonta bakan kişi bilir. Kararı araç değil siz verirsiniz.

Mutabakatta iki liste vardır ve ikisi de doğru olabilir. Banka ekstresi, bankanın sizin hesabınızda gerçekleşen hareketleri kaydettiği yerdir; muhasebedeki 102 Bankalar hesabı ise şirketin aynı hareketleri kendi defterine yazdığı yerdir. Bu iki kayıt farklı zamanlarda, farklı kişiler tarafından ve farklı bilgi setiyle oluşturulur. Bir ödeme talimatı verildiğinde muhasebe kaydı o gün atılır; banka o talimatı ertesi iş günü işleyebilir. Banka bir hesap işletim ücreti keser; kimse haber vermediği için deftere hiç girilmez. Aradaki fark bir hata değil, iki ayrı defterin doğal sonucudur — mutabakat da bu farkı yok etmeye değil, kalem kalem açıklamaya yarar.

Mutabakatın bittiği an, kapanış bakiyeleri arasındaki farkın açıklanmış kalemlerin toplamına eşit olduğu andır. “Fark sıfırlandı” bir hedef değildir; sıfırlanmayan ama tamamı açıklanmış bir fark, sıfırlanmış ama nedeni bilinmeyen bir farktan iyidir. Açıklanamayan tek bir kuruş bile, o dönemin banka bakiyesinin güvenilmez olduğu anlamına gelir.

Banka mutabakatı ile cari mutabakat aynı şey değildir

Cari mutabakatta karşı taraf başka bir şirkettir ve bakiye teyidi mektupla istenir; karşı taraf itiraz edebilir. Banka mutabakatında karşı taraf sizin bankanızdır ve bankaya mektup gönderilmez: bankanın ekstresi kesin veri kabul edilir, sorgulanan sizin kaydınızdır. Bu yüzden banka mutabakatının çıktısı bir mektup değil, bir fark listesidir. Cari tarafta mektup üretmek için mutabakat mektubu oluşturucu ayrı bir araçtır; mutabakat kavramının genel tanımı ise mutabakat nedir rehberinde anlatılıyor.

“e-mutabakat” bu sayfanın konusu değildir

Türkiye’de “e-mutabakat” denince çoğunlukla cari hesap mutabakatlarının elektronik ortamda karşı tarafa gönderilmesini sağlayan ürünler anlaşılır. Bu sayfadaki araç karşı tarafa hiçbir şey göndermez ve kimseden onay istemez; kendi banka hesabınızla kendi kaydınız arasındaki farkı bulur.

Örnek Temmuz 2026 dönemine ait. Şirket ve tutarlar uydurmadır; buna karşılık aşağıdaki bütün rakamlar, sayfanın başındaki araca yüklü olan listelerden gerçekten hesaplandı. Her adımı kendiniz de doğrulayabilirsiniz: aracın ayarlarını değiştirdiğinizde tablolar yeniden hesaplanır.

Adım 1 — İki listenin toplamları

İki net hareket arasındaki fark: -139.341,38 − (-170.724,95) = 31.383,57 TL. Dönem başındaki açılış bakiyeleri eşitse, dönem sonunda banka bakiyesi defter bakiyesinden bu kadar yüksek görünür. Bu rakam mutabakatın sorusudur; cevabı aşağıdaki iki adımdır.

Adım 2 — Eşleşenler farkı açıklamaz

Gün toleransı 2, kuruş toleransı 0 ayarında 8 çift eşleşti. Bu çiftlerin hepsinde tutar birebir aynı olduğu için farka katkıları 0 TL’dir. Eşleşen satırlar mutabakatın “tamam” kısmıdır; bakılacak yer değil, bakılmayacak yerdir. Eşleşenlerden biri belirsiz işaretlendi: 17.07.2026 tarihinde aynı tutarda iki havale var, defterde bir tanesi kayıtlı. Araç bir eşleşme kurdu ama hangisinin doğru olduğuna dekont numarasına bakan kişi karar vermeli.

Adım 3 — Farkı açıklayan on iki satır

Bu eşitlik mutabakatın bitiş çizgisidir ve tesadüf değildir: her satır ya bir çiftin parçasıdır ya da tek taraflıdır, üçüncü bir ihtimal yoktur. Aracın hesap katmanı bu eşitliği her çalıştırmada denetler; tutmadığı bir durum bulunursa test kırmızı yanar ve araç yayına çıkmaz.

Adım 4 — Kalemleri okumak

27.783,92 TL’lik banka tarafı üç gruba ayrılıyor. Birincisi bankanın kendiliğinden işlediği kalemler: EFT ücreti, BSMV, hesap işletim ücreti, kredi faiz tahakkuku ve mevduat faizi. Bunlar deftere gider ya da gelir olarak işlenecek, yani gerçek bir eksik kayıttır. İkincisi 26.310,75 TL’lik POS hasılatı: defterde 03.07.2026’da, bankada 06.07.2026’da duruyor. Bu bir eksik kayıt değil, üç günlük valör kaymasıdır; aracın gün toleransını 3 yaptığınızda iki satır eşleşir ve iki listeden birden düşer. Üçüncüsü 17.07.2026 tarihli ikinci havale: aynı tutarda iki hareket bankada, tek kayıt defterde. Ya defterde bir kayıt eksik ya da bankada mükerrer bir işlem var; kararı dekont verir.

Kayıt tarafındaki -3.599,65 TL ise dört satırdan geliyor. POS hasılatı yukarıdaki valör kaymasının diğer ucu. 18.690,40 TL’lik elektrik faturası bankadaki 18.960,40 TL ile aynı gün ve aynı yönde; aradaki 270,00 TL’lik fark 9’a tam bölünüyor, yani rakamlar yer değiştirmiş olabilir. 3.400,00 TL’lik kırtasiye ödemesi bankada hiç görünmüyor: büyük ihtimalle kasadan ödenmiş ama banka hesabına fişlenmiş. 7.820,00 TL’lik kargo ödemesi ise ayın son günü kaydedilmiş ve bankaya ertesi iş gününde düşmüş; ağustos ekstresinde kendiliğinden eşleşecek.

Bu cümle bir pazarlama sadeleştirmesi değil, ürünün kapsamının kendisidir. MerkeziHesap şirketin banka hesaplarına salt-okunur bağlanır, hesap hareketlerini belirlenen aralıklarla otomatik çeker, kasa raporu ve nakit akış grafiğini üretir, dekont ve ekstreleri arşivler. Yaptığı iş mutabakatın SOL tarafını —yani banka listesini— eksiksiz, güncel ve elle indirilmeye muhtaç olmayan hâle getirmektir.

Pratikte bunun anlamı şudur: mutabakatın iki tarafından biri otomatikleşir, diğeri insanda kalır. Banka listesi doğru ve eksiksiz geldiğinde ay sonunda kalan iş, defter tarafındaki eksik kayıtları tamamlamak ve farkı açıklamaktır. Bu sayfadaki araç da aynı sınırı korur: karşılaştırır, listeler, etiketler — kaydetmez.

Bu vaat bir niyet beyanı değil, kodun kendisinde garanti altına alınmış bir kısıttır. Aracın betiğinde fetch, XMLHttpRequest, WebSocket ve sendBeacon çağrısı yoktur; sayfada hiçbir yere veri gönderen bir form da yoktur. Seçtiğiniz dosya yalnızca tarayıcının yerel FileReader arayüzüyle okunur. Betiğin otomatik testi bu kısıtı ayrıca doğrular: bu çağrılardan biri koda girerse test kırmızıya döner ve araç yayına çıkmaz.

Bir adım daha ileri gidiyoruz: bu araç localStorage de kullanmaz. Bir banka ekstresi müşteri adı, IBAN, ödeme açıklaması ve tutar taşır; ortak kullanılan bir bilgisayarda böyle bir listenin sayfa kapandıktan sonra da durması istenmez. Bu yüzden metin kutularının içeriği sayfayı yenilediğinizde kaybolur ve yerine örnek liste gelir. Çalışmanızı Excel ya da CSV olarak indirin.

Excel dosyası da tarayıcıda üretilir: hücreler bellekte XML’e yazılır, sıkıştırmasız bir arşive konur ve indirme bağlantısı yerel olarak oluşturulur. Bunun için dışarıdan hiçbir kütüphane yüklenmez; indirme sırasında da hiçbir sunucuya istek gitmez. Dosyanın gerçekten açılabildiği, testin içinde arşiv baştan sona çözülüp her parçanın bütünlük değeri bağımsız bir uygulamayla yeniden hesaplanarak doğrulanır.